Trong hoạt động sản xuất và kỹ thuật, chúng ta sẽ thường sử dụng trục chuẩn (pin gauge) để đo kích thước lỗ hay vòng chuẩn (ring gauge) để đo kích thước trục. Do đó, việc làm thế nào để lựa chọn dung sai cho phù hợp và chính xác với dụng cụ đo của mình cũng là một việc hết sức cần thiết.
Sau đây, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu và học cách lựa chọn dung sai này nhé:
Đầu tiên, cùng tìm hiểu về Quy tắc 10% (the 10% rule): Quy tắc 10% có mục đích hỗ trợ trong việc lựa chọn dung sai cho các thước đo Go & No-Go. Tiền đề là nếu bạn chấp nhận loại bỏ 10% tổng dung sai sản phẩm cho các dụng cụ đo, bạn sẽ đạt được 90% dung sai sản phẩm của mình trên tổng số 100% tại thời điểm đó, nếu Go phù hợp và No-Go thì không.
Tiếp theo là trục chuẩn GO (GO plug gauge): Sử dụng đường kính tối thiểu của lỗ làm Go và áp dụng dung sai plus (+) đảm bảo rằng nếu trục Go đi qua lỗ, lỗ sẽ lớn hơn đường kính tối thiểu. Nếu áp dụng dung sai minus (-) vào Go, có thể chấp nhận sản phẩm có đường kính nhỏ hơn đường kính tối thiểu đã nêu.
Kế tiếp là trục chuẩn NO-GO (NO-GO plug gauge): Sử dụng đường kính tối đa của lỗ làm No-Go và áp dụng dung sai minus (-) đảm bảo rằng nếu trục chuẩn No-Go không đi vào lỗ, đường kính lỗ nhỏ hơn đường kính tối đa của lỗ và nằm trong dung sai. Nếu dung sai được áp dụng plus (+) vào trục chuẩn No-Go, có thể chấp nhận sản phẩm có đường kính lớn hơn đường kính tối đa của lỗ.
Một số lưu ý:
- Vòng chuẩn (ring gauge): Thành phần Go nằm ở phía minus (-), thành phần NoGo nằm ở phía plus (+).
- Trục chuẩn (plug gauge): Thành phần Go nằm ở phía plus (+), thành phần NoGo nằm ở phía minus (-).
- Trục chuẩn hay vòng chuẩn chính (master gauge): Dung sai được chia 50/50.
Xem thêm tiêu chuẩn ASME B89.7.3.1 để biết thêm thông tin về Quy tắc 10% và các tùy chọn nằm ngoài quy tắc này.
Tính toán dung sai đo lường theo Quy tắc 10% được giải thích bằng đồ họa ở trên. Phép toán được hiển thị bên dưới:
Kích thước lỗ =.250 +.004″
Dung sai sản phẩm =.004″
.004 x 10% =.0004″
.0004 X.5 =.0002″
.0002″ = Dung sai loại ZZ theo ASME B89.1.5 (Xem Biểu đồ dung sai bên dưới)
Lựa chọn trục chuẩn GO =.250 +.0002″ (Đề xuất)
Lựa chọn trục chuẩn NO-GO =.254 -.0002″ (Đề xuất)
Biểu đồ dung sai đường kính (theo ANSI/ASME B89.1.5) như bên dưới:
Để thêm thông tin về các loại trục chuẩn hay vòng chuẩn, các bạn có thể tham khảo link bên dưới:
Plug Gauges, Screw Gauges – Trục vít chuẩn